نكاتى دربارهء اربق و اربك ياقوت حموى معتقد است كه اربق و اربك دو منطقهء جداگانه در خوزستان است ، اربق از نواحى رامهرمز است « 49 » و اربك شهر و ناحيه‌اى است از اهواز كه داراى قراء و مزارع است و نيز پلى دارد كه در تاريخ غزوات اوايل اسلام نام آن آمده است . « 50 » لشكر اسلام اربك را در عهد خليفهء دوّم و در سال هفده هجرى به سردارى نعمان بن مقرّن المزنى فتح كرد . « 51 » و اين فتح پيش از فتح نهاوند بود . « 52 » در منابع از پل اربق ( اربك ) نام چندانى به جا نمانده است . در نقشهء قديمى « صورة خوزستان » كه ابن حوقل در صورة الارض ، آورده است ، حدود منطقهء اربق مشخص شده است . آنچه از اين نقشهء قديمى به دست مىآيد اين است كه اربق در حوالى رود مسرقان واقع شده و اين رود از شهر عسكر مكرم گذشته به سمت راست مىپيچد و در نيمهء چپ هرمز به رود مسرقان بازمىگردد ، اربق در ميان راه ايذج و رامهرمز قرار دارد كه اين شهر اخير در حدّ فاصل ناحيهء فارس و خوزستان واقع شده است و از آنجا راهى به سمت سنبيل در مرز فارس ديده مىشود . « 53 » در تاريخهاى محلى خوزستان نيز از پل اربك ( اربق ) نامى به ميان آمده است . در زمان ساسانيان و در قرنهاى نخستين اسلام ، شاخهء شرقى كارون كه در آن زمان ، مسرقان ناميده مىشد ، در كنار شوشتر از شاخهء ديگر جدا شده تا آخر خاك خوزستان جداگانه به دريا مىريخت ، بدينسان كه از كنار شرقى شوشتر و مياناب مىگذشت و در هفت يا هشت فرسنگى به شهر معروف عسكر مكرم رسيده و از

--> ( 49 ) - ياقوت حموى ، معجم البلدان ، 1 / 188 به نقل از اعتماد السلطنه ، مرآت البلدان ، 1 / 30 . ( 50 ) - در اين باره نگاه كنيد به : جرير طبرى ، تاريخ طبرى ، 15 / 6408 ، 6462 ، 6487 ، 6519 ؛ ابن اثير ، تاريخ كامل ( ترجمهء على هاشمى حائرى ) ، 16 / 286 ؛ ابن مسكويه ، تجارب الامم ( ترجمهء على نقى منزوى ) ، ص 300 . ( 51 ) - فتوح البلدان دربارهء فتح حوزه‌هاى اهواز از « اربك » نامى نمىبرد و تنها به پلهاى نعمان اشاره مىكند كه اين پلها منسوب به نعمان بن عمرو بن مقرّن المزنى است كه نزديك آنها وى لشكرگاه داشته است . نگاه كنيد به : بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص 126 ، 254 - 243 . ( 52 ) - مرآت البلدان ، 1 / 31 به نقل از ياقوت حموى ، معجم البلدان ، 1 / 188 . ( 53 ) - ابن حوقل ، صورة الارض ، ص 22 و 23 . ( نقشه پيوست است ) .